Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw

Projekt zmienia ustawę - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz kilkanaście innych ustaw, zastępując nazwę „ławnik” terminem „sędzia społeczny” oraz istotnie przebudowując zasady wykonywania tej funkcji. Wprowadza coroczne (a nie czteroletnie) wybory sędziów społecznych przez rady gmin, poszerza katalog zawodów niepołączalnych z tą funkcją (m.in. o notariuszy, komorników, rzeczników patentowych, doradców restrukturyzacyjnych, funkcjonariuszy SW), podnosi limit dni orzekania z 12 do 20 dni w roku oraz zwiększa rekompensatę finansową z 2,64% do 4,5% podstawy wynagrodzenia sędziego (obecnie odpowiadałoby to wzrostowi z ok. 231 zł do ok. 393 zł za dzień). Dla przedsiębiorców istotne jest przede wszystkim wydłużenie z 12 do 20 dni terminu, na który pracodawca może być zawiadamiany o nieobecności pracownika-sędziego społecznego w pracy z powodu wykonywania obowiązków sądowych, możliwość zawieszenia obowiązku zawiadamiania pracodawcy na wniosek sędziego społecznego, a także nowy obowiązek pracownika-sędziego społecznego do udziału w 4 jednodniowych szkoleniach rocznie (o czym pracodawca również będzie informowany). Ustawa ma wejść w życie 1 stycznia 2027 r.

Kluczowe zmiany:

• Zmiana nazwy „ławnik” na „sędzia społeczny” w Prawie o ustroju sądów powszechnych i kilkunastu innych ustawach (m.in. KPC, KPK, Kodeks karny, ustawa o SN, ustawa o kosztach sądowych).
• Limit dni, w których pracownik może być wyznaczony do orzekania jako sędzia społeczny, wzrasta z 12 do 20 dni w roku - dłuższe potencjalne nieobecności pracownika w pracy.
• Wysokość rekompensaty za dzień wykonywania obowiązków sędziego społecznego wzrasta z 2,64% do 4,5% podstawy wynagrodzenia sędziego (z ok. 231 zł do ok. 393 zł dziennie w 2026 r.) - wyższe koszty dla systemu, ale też mocniejsza zachęta dla pracowników do podejmowania tej funkcji.
• Nowy obowiązek: sędzia społeczny musi uczestniczyć w 4 jednodniowych szkoleniach rocznie (2-4 godziny każde), o terminie których informowany jest też jego pracodawca.
• Na wniosek sędziego społecznego można zawiesić obowiązek zawiadamiania pracodawcy o każdym wyznaczeniu do rozprawy - mniej formalności dla działu HR, ale mniejsza przewidywalność nieobecności pracownika.
• Wprowadzenie corocznych wyborów sędziów społecznych (zamiast raz na 4 lata) - rady gmin będą co roku dokonywać naboru, co może zwiększyć liczbę osób uprawnionych do zwolnienia z pracy na czas orzekania.
• Rozszerzono katalog zawodów niepołączalnych z funkcją sędziego społecznego (m.in. notariusze, komornicy, rzecznicy patentowi, doradcy restrukturyzacyjni, pracownicy Służby Więziennej) - osoby wykonujące te zawody nie będą mogły być jednocześnie sędziami społecznymi, co może być istotne dla firm z tych branż zatrudniających takie osoby.