Odpoczynek kierowcy (dzienny i tygodniowy)

Odpoczynek kierowcy w rozumieniu rozporządzenia (WE) 561/2006 to nieprzerwany okres, w trakcie którego kierowca może swobodnie dysponować swoim czasem. Rozporządzenie rozróżnia dwa rodzaje odpoczynku — dzienny i tygodniowy — oraz odrębne przerwy w prowadzeniu pojazdu. Każdy z tych okresów ma własne reguły dotyczące długości, możliwości skrócenia oraz rekompensaty. Przestrzeganie odpoczynków jest dokumentowane przez tachograf i kontrolowane m.in. przez Inspekcję Transportu Drogowego (ITD) w Polsce oraz analogiczne służby w innych państwach członkowskich.

Rozporządzenie 561/2006 wyróżnia dwa typy odpoczynku dziennego:

• Regularny dzienny odpoczynek — nieprzerwane 11 godzin w okresie 24 godzin od zakończenia poprzedniego odpoczynku; można go podzielić na dwie części, z których pierwsza wynosi co najmniej 3 godziny, a druga co najmniej 9 godzin (łącznie minimum 12 godzin),
• Skrócony dzienny odpoczynek — nieprzerwane 9 godzin w okresie 24 godzin; może być wykorzystany maksymalnie 3 razy między dwoma kolejnymi tygodniowymi odpoczynkami,
• Odpoczynek w załodze kilkuosobowej — w okresie 30 godzin od zakończenia poprzedniego odpoczynku każdy z kierowców musi wykorzystać co najmniej 9 godzin odpoczynku.

Dzienny odpoczynek można wykorzystać w pojeździe, jeśli ten jest wyposażony w odpowiednie miejsce do spania i nie jest w ruchu.

Tygodniowy odpoczynek rozporządzenie również dzieli na dwie kategorie:

• Regularny tygodniowy odpoczynek — nieprzerwane 45 godzin wykorzystywane w określonych ramach czasowych,
• Skrócony tygodniowy odpoczynek — nieprzerwane co najmniej 24 godziny,
• W każdych dwóch kolejnych tygodniach kierowca wykorzystuje co najmniej dwa regularne tygodniowe odpoczynki albo jeden regularny i jeden skrócony (z rekompensatą),
• Rekompensata za skrócony tygodniowy odpoczynek — równowartość niewykorzystanego czasu musi być wzięta jednorazowo, w połączeniu z innym okresem odpoczynku trwającym co najmniej 9 godzin, przed końcem trzeciego tygodnia następującego po danym tygodniu,
• Pakiet Mobilności wprowadził zasadę, że regularny tygodniowy odpoczynek nie może być spędzony w kabinie pojazdu — pracodawca pokrywa koszty zakwaterowania.

Przerwa w jeździe to odrębne pojęcie od odpoczynku — to czas, w którym kierowca nie prowadzi pojazdu i nie wykonuje innej pracy, lecz nie jest to jeszcze pełny odpoczynek dzienny. Po 4,5 godziny prowadzenia pojazdu kierowca obowiązany jest wykorzystać co najmniej 45 minut przerwy, chyba że rozpoczyna w tym czasie odpoczynek.

Przerwę można podzielić na dwie części: pierwsza co najmniej 15 minut, druga co najmniej 30 minut — łącznie minimum 45 minut, rozłożone w trakcie okresu prowadzenia. Czas prowadzenia (dzienny — maksymalnie 9 godzin, dwa razy w tygodniu rozszerzony do 10 godzin) jest osobno rejestrowany przez tachograf.

Dla przewozów międzynarodowych wykonywanych między państwami UE i państwami trzecimi (lub w całości poza UE) zasady czasu prowadzenia i odpoczynku reguluje Umowa europejska dotycząca pracy załóg pojazdów wykonujących międzynarodowe przewozy drogowe (AETR) — porozumienie zawarte w Genewie w 1970 r. pod auspicjami EKG ONZ. Standardy AETR są w znacznym stopniu zbieżne z rozporządzeniem 561/2006 — m.in. dzienny i tygodniowy odpoczynek o porównywalnych długościach oraz przerwa w jeździe.

Kierowcy wykonujący przewozy między państwami UE stosują rozp. 561/2006. AETR ma znaczenie m.in. dla tras prowadzących przez państwa spoza UE — w niektórych odcinkach przewozu obowiązują reguły AETR zamiast rozp. 561/2006. Naruszenia AETR są kontrolowane przy przekraczaniu granic i przy kontroli drogowej.

Pojęcia ściśle powiązane z odpoczynkiem kierowcy:

• Czas pracy kierowcy — pojęcie pokrewne, obejmujące także aktywności inne niż prowadzenie pojazdu,
• Pakiet Mobilności — zmienił kluczowe zasady odpoczynku, w tym zakaz spędzania regularnego tygodniowego odpoczynku w kabinie,
• Tachograf inteligentny — urządzenie rejestrujące czas jazdy, przerwy i odpoczynki,
• Kabotaż — kierowca wykonujący kabotaż także podlega regułom czasu pracy i odpoczynku,
• Licencja transportowa — przewoźnik z licencją musi zapewnić przestrzeganie odpoczynków przez kierowców,
• Firmy transportowe — branża, dla której zasady odpoczynków są codziennym wymogiem operacyjnym.